033 200 30 83
Finse rechter: zichtbare kerkelijke verkiezingsinformatie op envelop valt onder artikel 9 AVG, maar verwerking toch toegestaan
De Finse hoogste bestuursrechter (Korkein hallinto-oikeus, KHO) heeft in een recente uitspraak geoordeeld dat informatie op de buitenzijde van een fysieke envelop indirect religieus lidmaatschap kan onthullen en daarmee kan kwalificeren als een bijzonder persoonsgegeven in de zin van artikel 9 AVG. De rechter oordeelde echter tevens dat de verwerking in dit geval rechtmatig was, omdat een beroep kon worden gedaan op de uitzondering voor religieuze organisaties uit artikel 9 lid 2 sub d AVG.
De zaak speelde rondom de Finse parochieverkiezingen van 2022. Een Finse parochie had stemgerechtigde kerkleden per post geïnformeerd over de verkiezingen. Op de buitenzijde van de envelop stonden onder meer de naam van de parochie en verwijzingen naar de kerkelijke verkiezingen zichtbaar vermeld. Via het adresvenster waren daarnaast naam- en adresgegevens zichtbaar.
Volgens de klager kon hierdoor niet alleen de postbezorger, maar bijvoorbeeld ook huisgenoten of andere derden afleiden dat de ontvanger lid was van de Evangelisch-Lutherse Kerk van Finland. Aangezien uitsluitend kerkleden stemgerechtigd waren bij deze verkiezingen, zou de envelop indirect informatie over religieus lidmaatschap prijsgeven.
De Finse rechter volgde deze redenering grotendeels. De KHO oordeelde dat uit de combinatie van de zichtbare verkiezingsinformatie en de context van de verkiezingen inderdaad kon worden afgeleid dat de ontvanger lid was van de kerk. Daarmee was sprake van verwerking van bijzondere persoonsgegevens in de zin van artikel 9 lid 1 AVG.
De uitspraak is daarmee relevant omdat zij bevestigt dat niet alleen expliciete religieuze gegevens onder artikel 9 AVG kunnen vallen, maar ook informatie waaruit gevoelige gegevens indirect kunnen worden afgeleid. De KHO sluit hiermee aan bij eerdere rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Unie, waarin is geoordeeld dat ook indirecte onthulling van gevoelige informatie onder de bescherming van artikel 9 AVG kan vallen.
Vervolgens beoordeelde de KHO of de verwerking alsnog rechtmatig kon plaatsvinden op grond van artikel 9 lid 2 sub d AVG. Deze uitzondering maakt verwerking van bijzondere persoonsgegevens mogelijk door organisaties met een religieus, politiek, levensbeschouwelijk of vakbondsdoel, mits de verwerking plaatsvindt in het kader van gerechtvaardigde activiteiten en met passende waarborgen.
De KHO oordeelde uiteindelijk dat aan deze uitzondering was voldaan. Daarbij achtte de rechter onder meer van belang dat:
- de verwerking uitsluitend betrekking had op kerkleden;
- de verzending plaatsvond in het kader van officiële kerkelijke verkiezingen;
- sprake was van een gerechtvaardigde activiteit van een religieuze organisatie;
- de correspondentie gericht was aan specifieke geadresseerden en niet openbaar toegankelijk was.
Daarnaast speelde mee dat de postbezorging plaatsvond via een reguliere postdienst waarvan werknemers onder vertrouwelijkheidsverplichtingen vallen. Dat huisgenoten of derden de envelop mogelijk konden zien, achtte de KHO onvoldoende om de verwerking onrechtmatig te achten.
De uitspraak laat zien dat ook relatief beperkte of indirect zichtbare informatie op poststukken privacyrechtelijk relevant kan zijn. Niet alleen de inhoud van correspondentie, maar ook afzenders, zichtbare slogans, verkiezingsvermeldingen of andere informatie op enveloppen kunnen onder omstandigheden bijzondere persoonsgegevens onthullen.
Tegelijkertijd bevestigt de uitspraak dat de kwalificatie als bijzonder persoonsgegeven niet automatisch betekent dat verwerking verboden is. Binnen artikel 9 AVG spelen de context van de verwerking, de aard van de organisatie en de aanwezigheid van passende waarborgen een belangrijke rol bij de beoordeling van de rechtmatigheid.
Voor organisaties zoals religieuze instellingen, verenigingen, vakbonden en andere ledenorganisaties onderstreept de uitspraak opnieuw het belang van een zorgvuldige beoordeling van zichtbare communicatie-uitingen waarbij indirect gevoelige informatie over betrokkenen kan worden afgeleid.