033 200 30 83
PrivacyTeam

Zorgdata in de cloud: Nederlandse opslag biedt niet automatisch voldoende bescherming

Veel zorgorganisaties maken gebruik van internationale cloudleveranciers voor toepassingen zoals elektronische patiënten/cliënten dossiers, e-mail, samenwerkingstools en documentopslag. Daarbij wordt vaak gewezen op het feit dat gegevens in Nederland of binnen de Europese Unie worden opgeslagen. De beantwoording van Kamervragen over de Amerikaanse CLOUD Act van 5 oktober 2026 laat echter zien dat de fysieke opslaglocatie slechts één onderdeel van de beoordeling is. Ook de zeggenschap over gegevens, de leveranciersketen en de wetgeving die op leveranciers van toepassing is, spelen een belangrijke rol.

Ook zeggenschap over gegevens is relevant

De Amerikaanse CLOUD Act maakt het onder bepaalde voorwaarden mogelijk dat Amerikaanse autoriteiten gegevens opvragen waarover een Amerikaanse onderneming beschikt of waarover zij feitelijke zeggenschap heeft. Daarbij is niet doorslaggevend waar de gegevens fysiek zijn opgeslagen. Ook gegevens die zich bevinden op servers buiten de Verenigde Staten kunnen onder omstandigheden binnen de reikwijdte van de wet vallen.

Voor zorgorganisaties betekent dit dat opslag van gegevens in een Nederlands of Europees datacenter niet automatisch voldoende bescherming biedt tegen buitenlandse toegang. Ook wanneer een Nederlandse leverancier wordt gebruikt, kan sprake zijn van afhankelijkheid van Amerikaanse cloudinfrastructuur of subverwerkers. De minister noemt expliciet dat ook software van Nederlandse leveranciers op Amerikaanse cloudomgevingen kan draaien.

Hierdoor wordt het steeds belangrijker om niet uitsluitend naar de primaire leverancier te kijken, maar naar de volledige leveranciersketen. Denk daarbij aan hostingpartijen, cloudproviders, moedermaatschappijen en subverwerkers die bij de dienstverlening betrokken zijn.

Een leverancier kan tussen twee rechtsstelsels terechtkomen

De Kamerbrief maakt daarnaast duidelijk dat leveranciers geconfronteerd kunnen worden met tegenstrijdige wettelijke verplichtingen. Een Amerikaanse verstrekkingseis kan botsen met verplichtingen uit de AVG of afspraken uit een verwerkersovereenkomst. Tegelijkertijd kan weigering om aan een Amerikaans verzoek te voldoen gevolgen hebben onder Amerikaanse wetgeving.

Dit onderstreept dat contractuele afspraken alleen niet altijd voldoende bescherming bieden. Organisaties moeten vooraf beoordelen welke risico's bestaan en welke aanvullende juridische, organisatorische en technische maatregelen noodzakelijk zijn.

Gegevensverstrekking kan buiten het zicht van de zorgorganisatie plaatsvinden

De minister bevestigt dat verzoeken om gegevensverstrekking gepaard kunnen gaan met een geheimhoudingsverplichting. In dat geval mag de leverancier de zorgorganisatie niet informeren over het verzoek of de verstrekking van gegevens.

Daarnaast geeft de minister aan dat het ontbreken van bekende gevallen van verstrekking geen bewijs vormt dat dergelijke verzoeken niet plaatsvinden. Leveranciers zijn immers niet altijd verplicht om hierover te rapporteren en kunnen bovendien onder een geheimhoudingsbevel vallen.

Voor zorgorganisaties betekent dit dat bescherming niet afhankelijk mag zijn van meldingen achteraf. Risico's moeten vooraf worden beoordeeld en waar mogelijk worden beperkt door passende waarborgen.

Jurisdictietoets steeds belangrijker

Een van de meest relevante onderdelen van de Kamerbrief is dat de minister expliciet aangeeft dat bij het onderbrengen van gegevens bij buitenlandse aanbieders moet worden onderzocht welk juridisch regime van toepassing is. Volgens de minister volgt hieruit dat een jurisdictietoets noodzakelijk is voordat kan worden beoordeeld of sprake is van een passend beschermingsniveau.

Een dergelijke toets richt zich niet alleen op de locatie van gegevensopslag, maar ook op vragen als:

  • Welke wetgeving is op de leverancier van toepassing?
  • Kunnen buitenlandse autoriteiten toegang verlangen tot gegevens?
  • Welke mogelijkheden heeft de leverancier om een verzoek aan te vechten?
  • Welke aanvullende beschermingsmaatregelen zijn beschikbaar?

Steeds meer organisaties nemen deze beoordeling daarom mee in DPIA's, leveranciersbeoordelingen en inkooptrajecten.

AVG, NEN 7510 en medisch beroepsgeheim

Wanneer bij een internationale doorgifte geen beschermingsniveau kan worden gewaarborgd dat in essentie gelijkwaardig is aan het beschermingsniveau binnen de EU, kan de doorgifte niet zonder meer plaatsvinden. Het enkel identificeren of accepteren van het risico is dan niet voldoende; waar nodig moeten aanvullende maatregelen worden getroffen die de vereiste bescherming daadwerkelijk waarborgen.

Wanneer een gelijkwaardig beschermingsniveau niet kan worden gerealiseerd, kan een gegevensdoorgifte niet in overeenstemming met de AVG plaatsvinden. Een organisatie kan een dergelijk risico niet simpelweg accepteren of administratief vastleggen. De benodigde bescherming moet daadwerkelijk aanwezig zijn.

Vanuit NEN 7510 geldt bovendien dat risico's voor vertrouwelijkheid, integriteit en beschikbaarheid aantoonbaar moeten worden beoordeeld en beheerst. Ook de bescherming van het medisch beroepsgeheim maakt onderdeel uit van deze afweging.

Continuïteit verdient dezelfde aandacht als vertrouwelijkheid

De Kamerbrief wijst erop dat de risico's zich niet beperken tot ongewenste toegang tot gegevens. Ook afhankelijkheid van leveranciers kan gevolgen hebben voor de beschikbaarheid van systemen en daarmee voor de continuïteit van zorgverlening.

Wanneer een leverancier dienstverlening opschort, beëindigt of niet langer beschikbaar is, moeten zorgorganisaties kunnen terugvallen op alternatieven. Daarom is het belangrijk om niet alleen aandacht te besteden aan privacy- en beveiligingsrisico's, maar ook aan exitstrategieën, migratiemogelijkheden en continuïteitsmaatregelen. De minister benadrukt dat dit onderdeel uitmaakt van de verantwoordelijkheid van zorgorganisaties onder NEN 7510.

Wat kunt u als zorgorganisatie doen?

De beantwoording van de Kamervragen laat zien dat internationale gegevensdoorgiften steeds nadrukkelijker onderdeel worden van informatiebeveiliging, privacy en leveranciersmanagement.

De beantwoording van de Kamervragen laat zien dat bij het gebruik van internationale cloudleveranciers niet alleen de locatie van gegevensopslag relevant is. Ook de leveranciersketen, de toepasselijke jurisdictie, de mogelijkheden tot buitenlandse toegang en continuïteitsrisico’s verdienen aandacht. Voor zorgorganisaties zijn daarbij onder meer de volgende aandachtspunten relevant:

  1. Inzicht in de volledige leveranciersketen, waaronder relevante cloudproviders, hostingpartijen en subverwerkers.
  2. De toepasselijke jurisdictie en wetgeving van betrokken leveranciers.
  3. Internationale gegevensstromen en de daarbij behorende risico’s en waarborgen, bijvoorbeeld als onderdeel van leveranciersbeoordelingen en DPIA’s.
  4. De mogelijke noodzaak van aanvullende maatregelen om een gelijkwaardig beschermingsniveau te waarborgen.
  5. Continuïteit, exitmogelijkheden en afhankelijkheden ten aanzien van kritieke leveranciers.
  6. Periodieke herbeoordeling van risico’s, met name wanneer leveranciers, dienstverlening of relevante wet- en regelgeving veranderen.

Structureel grip op internationale gegevensdoorgiften met IBP Team

Internationale gegevensdoorgiften zijn geen eenmalig beoordelingsmoment. Leveranciersketens, gebruikte technologieën en relevante wet- en regelgeving kunnen veranderen. Het is daarom belangrijk dat organisaties inzicht houden in hun internationale gegevensstromen en periodiek beoordelen of de getroffen waarborgen nog passend zijn.

Met IBP Team ondersteunen we organisaties om dit structureel te organiseren. Met slimme software en de ondersteuning van een vaste Privacy Officer of Security Officer ontstaat inzicht in verwerkingen, internationale gegevensstromen, DPIA's, leveranciersbeoordelingen, verwerkers en subverwerkers. Hierdoor ontstaat een beter beeld van de risico's rondom internationale gegevensdoorgiften en buitenlandse toegang tot gegevens.

Daarnaast ondersteunen onze adviseurs bij het uitvoeren van DPIA's, leveranciersbeoordelingen, doorgifteanalyses, jurisdictietoetsen en het opstellen van passende beheersmaatregelen. Zo ontstaat niet alleen inzicht in de risico's, maar ook een structurele aanpak om deze aantoonbaar te beheersen.

Wilt u weten welke internationale gegevensdoorgiften binnen uw organisatie plaatsvinden en of de huidige waarborgen voldoende bescherming bieden? Met een nulmeting brengen wij de belangrijkste risico's, afhankelijkheden en verbeterpunten in kaart en vertalen deze naar een concreet actieplan.

Meer informatie vindt u op IBP Team.

Naar het overzicht